Middle East Book Review

از استبداد شاه بسیار حرف می‌زنیم، و حتی از استبداد مذهبی بعد از استبداد سلطنتی. از سیاست امروز ایران می‌گوییم و از نقشش در تروریسم، گسترش خشونت و بی‌ثباتی خاور میانه. از جنگی حرف می‌زنیم که امریکا با گسیل کردن دوست دیکتاتورش، صدام حسین، با ایران راه انداخت و خیلی زود از یاد می‌بریم که این مداخله چه مشقاتی نصیب مردم ایران و عراق کرد. و از بحران خاور میانه طوری حرف می‌زنیم که انگار اصلاً ربطی به این ماجرا ندارد.

اما درباره‌ی زندگی‌هایی حرف نمی‌زنیم که ویران و برای همیشه زیرورو شد و به شکلی سبعانه تغییر مسیر یافت. از آن‌همه مرگ حرف نمی‌زنیم؛ آن همه کشتگانی که هرگز نام و چهره‌شان را نخواهیم دید و نخواهیم شناخت.

برای ما، ایران فقط در جدلی سیاسی، عرصه‌ای سیاسی بوده است. اما در واقع ملتی اسیر در آن زندگی می‌کنند که اول تحت استبداد تحت حمایت غرب پهلوی، و بعد تحت حکومت آیت‌الله خمینی به اسارت کشیده‌ شد، و حالا به دست دیکتاتور کوتوله‌ای به نام احمدی‌نژاد اسیر است.

آرش حجازی، با بخشیدن چهره‌ای انسانی به این تاریخ، ماجرا را برای جهان غرب تعریف می‌کند، غربی که از حقایق خاور میانه و خلیج فارس و جهان اسلام چنان بی‌خبر است. «نگاه آهو» به شکلی تأثیرگذار و تکان‌دهنده، تاریخی را که ما مباحثه‌ای سیاسی می‌دانستیم، در قالبی بسیار انسانی برای ما بازتعریف می‌کند. داستان آدم‌هایی واقعی که به خاطر سیاست‌های ما و شرارت سیاسی ما و برداشت‌ و نژادپرستی کلیشه‌ای ما در امریکا، ویران شدند.
داستان از زبان پسرکی تعریف می‌شود که شاهد فرو ریختن دنیای اطرافش بعد از سقوط شاه و روی کار آمدن استبداد مذهبی است. بعد جنگی را می‌بیند که صدام حسین، به پشتوانه‌ی امریکا برپا می‌کند، و تعریف می‌کند که این جنگ چه‌گونه همه‌چیز را در کشورش ویران کرد. برایمان می‌گوید که چه‌گونه شاهد انحراف انقلاب از جنبشی مردمی به دیکتاتوری شریر دیگری بود، که این بار پیچیده‌تر هم بود.
راوی شاهد از هم پاشیدن زندگی خانوادگی‌اش و ناپدید شدن دوستانش و دوستان پدرش می‌شود.

هر امریکایی باید تلاش آرش را برای بازگویی داستان واقعی رفتار جنایتکارانه‌ی رهبران ایران بخواند. پول مالیات‌های ما بود که هزینه‌ی گلوله‌هایی را داد که حکومت مذهبی ایران در بدن زنان جوان ایرانی خالی کرد…
دست کم به ایرانیان این‌قدر بدهکار هستیم که سعی کنیم واقعیت را بفهمیم.
«نگاه آهو» دریچه‌ای به تاریخ وحشتناک معاصر ایران تحت استبداد در طول سال‌هاست.
نتوانستم کتاب را زمین بگذارم. خیلی سریع خواندمش، با ادراکی که برایم تکان‌دهنده بود. به همه توصیه می‌کنم خاطرات پسر کوچکی را بخوانند که انقلابی حقیقت شد.

در مورد کتاب نگاه آهو بیشتر بخوانید

اصلا پشیمان نشده ام و اگر برگردم به دو سال پیش باز هم همین کار را می کنم و تمام هزینه هایی که در این دو سال پرداختم دوباره با کمال میل می پردازم. خیلی متاسفم که شهود دیگر قدم جلو نگذاشتند در این جنایت و موارد مشابه و بر خونی که بی گناه در برابر چشمانشان ریخته شد شهادت ندادند.

این مسئولیت سنگینی است که سرنوشت در برابر ما قرار می دهد و هر انسانی در زندگی به جایی می رسد در یک لحظه که باید مسیرش را انتخاب کند و ثابت کند به شعارهایی که داده و ادعاهایی که داشته اعتقاد دارد و به آن متعهد است یا فقط شعار بوده است.

انتخاب در آن لحظه تمام مسیر آینده زندگی را تعیین می کند. من بعد از شهادت در این مورد هزینه های زیادی پرداختم و می توانست بدتر از این هم بشود، ولی حداقل شب که می خوابم با آرامش خاطر می خوابم و می گویم کاری را که می توانستم انجام دادم. من وظیفه خود را انجام دادم و باز هم انجام خواهم داد و آرامش وجدان دارم و فکر می کنم قیمت آرامش وجدان برای انسان از هر چیزی در زندگی بالاتر است.

متن کامل مصاحبه را اینجا بخوانید (و بشنوید)

برای من کم ترین اهمیتی ندارد که اسم حکومت ایران چیست، مادام که در آن امکان بحث درباره ساختار حکومت وجود داشته باشد و هر نسل بتواند، بی آنکه برده تصمیم ها و انتخاب های نسل پیش از خود باشد، حکومتش را انتخاب کند.

اما از آنجا که در این سه سال مانده ام که مسئولیت آنچه در کشورم اتفاق می افتد با کیست، شخص خاصی را مخاطب این یادداشت قرار نداده ام، شاید چند نفر باشند، شاید یک نفر باشد. مهم نیست.

ببینید چه کرده اید با این سرزمین به نام حق و به نام خدا و به نام دین. سه سال است که هر ظلمی در این کشور رخ می دهد یا کار اجنبی است یا منافقین، و یا اصلا اتفاق نیفتاده است. خون صدها نفر را مباح کردید، به جرم “حرف زدن” و “خواستن” و بعد بی هراس از قضاوت تاریخ، برای پوشاندن جنایت به دروغ روی آوردید. در مقام یک قربانی دروغ شما حرف می زنم. روز ۳۰ خرداد ۸۸ صدها نفر را در خیابان به گلوله بستید و بعد جنازه هایشان را گروگان گرفتید تا خانواده ها به دادخواهی برنخیزند. آنان که روز ۳۰ خرداد کشته شدند، جز رایشان چه می خواستند؟ آیا ضد اسلام و قرآن و حتی جمهوری اسلامی چیزی گفته بودند؟ یا تنها شعارشان این بود که “رای من کو؟” ببینید چه حکومت عدلی به پا کرده اید که آنکه از شما سؤال می کند، باید شکنجه و اسیر و فراری و کشته شود.

بسیجیان را لجام گسیخته به خیابان ریختید و مرد و زن و کودک را زیر مشت و لگد و باتوم گرفتید و کشتید و به اسارت بردید. کدامشان سلاح در دست داشتند؟ آن که روز عاشورا زیر چرخ های ماشین پلیس له شد، چه گناهی داشت؟ دست کم این قدر شرف داشته باشید که بپذیرید این جنایات را.

ترانه ی موسوی را کشتید و آتش زدید و بعد منکر وجودش شدید. ندا آقاسلطان را کشتید و بعد برای لاپوشانی، پزشک بی گناهی را که فقط نتوانست در مقابل ظلم سکوت کند، آواره کردید.

صدها نفر را در کهریزک شکنجه کردید و کشتید و بعد از هرگونه مسئولیتی شانه خالی کردید. پزشکی را که حاضر نشد علت مرگ مقتولان را مننژیت گواهی کند، کشتید و بعد گفتید خودش را کشته است.

حتی نگذاشتید مردم در عزای عزیزانشان گریه کنند و اجسادشان را مطابق آداب دینشان به خاک بسپارند.

صدها نفر روزنامه نگار و شاعر و عکاس و هنرمند را در زندان کردید، به جرم “حرف زدن”.

منتقدان خود را که از شما به دین رسمی کشور متدین ترند، بدون دادگاه حبس خانگی کردید، چرا که می دانستید این دلاوران در برابر شکنجه های شما سر خم نخواهند کرد و تسلیم فشار شما برای اعتراف های دروغین نخواهند شد.

دختری را که در عزای پدرش سوگواری می کرد، کشتید؛ کاری که یزید با زینب نکرد.

حالا یک لحظه دست نگه دارید، یک لحظه فکر کنید. تاریخ امروز به پایان نمی رسد. یک لحظه ادعاها و توهماتتان را که فقط شما بر حقید و هرکس به انتقاد شما برمی خیزد نیروی اجنبی است، کنار بگذارید و واقعیت را مرور کنید. حکومتی که ادعایش را می کنید، آیا به راستی مؤلفه های یک حکومت برحق را دارد؟

عدل: آیا با اعتراف دروغین از متهمان گرفتن، عدل را بر پا داشته اید؟

راستی: آیا این همه دروغ که به مصلحت نظام گفته اید، به برپاشدن راستی در کشور کمکی کرده است؟ آیا این آمارهای دروغ به معیشت مردم کمک کرده است؟

آزادی: آیا به راستی مردم ما آزادی بیان دارند؟ آیا ایران را به راستی کشوری آزاد می دانید؟

استقلال: ایران اکنون اسیر اقتصاد چند کشور شده است؟ آیا می توانید طرف معامله تان را انتخاب کنید؟ آیا برای اینکه با شما معامله کنند سرمایه های کشور را به باد نداده اید؟

پیشرفت: آیا به جز در صنایع نظامی، سرمایه گذاری در توسعه ی صنعت و اقتصاد شده است؟ آیا صنایع بخش خصوصی در آستانه ورشکستگی نیستند؟ آیا چشم انداز روشنی برای رشد پایدار کشور می بینید؟

شفافیت و پاسخگویی: آیا مردم پاسخ پرسش هایشان را از شما می گیرند؟ یا مجازات پرسش تبعید و شکنجه و مرگ است؟ آیا به جای پاسخگویی نگفته اید که بسیاری مسائل نباید در رسانه ها مطرح شود؟

در یکی از قصص صدر اسلام خواندم که قریش می گفتند نباید به حرف های محمد گوش داد و از او فرار می کردند، چرا که معتقد بودند کلامش سحر دارد و مجذوب می کند. به مردم توصیه می کردند پنبه در گوششان بگذارند تا حرف های محمد را نشنوند. آیا شما که با سانسور لجام گسیخته و بستن رسانه های مستقل و راه های ارتباطی مردم می خواهید مانع گردش آزاد اطلاعات شوید، مصداق قریشید یا محمد؟

باورم نمی شود که کسی قضاوت تاریخ برایش مهم نباشد. باورم نمی شود که می دانید آنچه می کنید ظلم است و دروغ است و اهریمنی است. اما بدانید که دیو دروغ در دل هایتان لانه کرده و دارد از درون شما را می پوساند. برگردید از این راه باطل. بدانید که در خدمت شیاطینید و نه حق، که حق جز عشق و عدل و آزادی نیست و آنچه می کنید، نه عشق است و نه عدل است و نه آزادی است.

از قضاوت تاریخ بترسید. این نیز بگذرد، اما جنایات شما هرگز فراموش نخواهد شد. اگر مسیر عوض نکنید، هرچه هم اکنون حقیقت را قلب کنید، هرچه هم اینک دروغ بگویید، هرچه الان خود را فریب دهید، چند سال دیگر، کودکان ما در کتاب های درسی شان نام شما را در کنار نام چنگیزخان و هیتلر و موسولینی خواهند یافت.

تلاش شما بی فایده است، تاریخ می داند که شما ندا آقاسلطان و اشکان سهرابی و سهراب اعرابی و محسن روح الامینی و هاله سحابی و صدها بیگناه دیگر را کشتید. هرچه دلتان می خواهد تکذیب کنید. ببینیم تاریخ این یادداشت یک هم وطن فروتن را در وبلاگ شخصی اش باور خواهد کرد یا شما را با تمام ثروت و قدرت و بلندگوهای رسانه ای و سرنیزه هایتان.

یا حق

آرش حجازی

قسمت اول این مصاحبه را اینجا ببینید.

نگاه آهو، اثر آرش حجازی

کتاب خاطرات من، نگاه آهو یا The Gaze of the Gazelle، به زودی به زبان های انگلیسی، ایتالیایی و هندی منتشر می شود. پائولو کوئلیو مقدمه ای بر این کتاب نوشته که ترجمه اش را در اینجا می آورم. خاضعانه حمایت تمام هم وطنانم را برای رساندن پیام این کتاب به مردم دنیا طلب می کنم.

اطلاعات بیشتر در مورد این کتاب را در سایت The Gaze of the Gazelle مطالعه بفرمایید.

مقدمه پائولو کوئلیو بر کتاب نگاه آهو (The Gaze of the Gazelle)، اثر آرش حجازی

روز ۲۰ ژوئن سال ۲۰۰۹، فیلم کوتاهی در سراسر جهان پخش شد. فیلم مرگ دختری جوان و غیرمسلح به نام ندا، که هنگام شرکت در اعتراضات خیابانی تهران، گلوله ای به سینه اش اصابت کرد و بر کف خیابان آن قدر خون از او رفت تا جان سپرد. در تاریخ معاصر جهان معدود تصاویری چنین تأثیر آنی و قدرتمندی داشته اند. این فیلم چنان تأثیر شدیدی داشت که توجه سراسر جهان را به آنچه در ایران رخ می داد جلب، و رهبران جهان را ناچار کرد شیوه برخورد دولت ایران با شهروندانش را محکوم کنند.

برای من اما این فیلم جنبه شخصی داشت. مرد جوانی در آن فیلم بود که سعی می کرد ندا را نجات دهد. این مرد دوست من بود، آرش.

اولین بار که دیدمش فکرش را هم نمی کردم که این مرد جوان لاغراندام، ده سال بعد در چهارراه تاریخ قرار بگیرد. حتا اگر قدرتش را داشتم تا به آینده نگاه کنم و ببینم که قرار است این پزشک – ناشر – نویسنده ی پرشور در یکی از مهم ترین اسناد تاریخ معاصر حضور داشته باشد، باز هم نمی توانستم روش برخورد او را با این ماجرا پیش بینی کنم. فکرش را هم نمی کردم که شجاعتش را داشته باشد تا در برابر جنایتی توصیف ناپذیر، همه چیز را رها کند تا حقیقت را بگوید.

آرش را در سفرم به ایران در سال ۲۰۰۰ در تهران ملاقات کردم. آرش ناشری ایرانی بود که علی رغم آنکه ایران هرگز هیچ یک از معاهده های بین المللی حق نشر را امضا نکرده است، تصمیم گرفته بود کتاب های مرا با اجازه خودم منتشر کند.

اولین بار که دیدمش، کمی گیج بودم. در ایران بودم، و با اینکه مدت ها بود دلم می خواست ایران را ببینم، هیچ تصوری از آنچه در انتظارم بود نداشتم. نمی دانستم عواقب سفرم به ایران چه خواهد بود، یا کریستینا و من در معرض خطر بودیم یا نه. اما تصمیم گرفته بودم به این سفر بروم. می دانستم هزاران خواننده ام در ایران منتظرم هستند و از فکر دیدن سرزمین مولوی، سعدی، حافظ و عمر خیام مست بودم.

برای من که مسافری همیشگی هستم، وقتی قدم به سرزمین تازه ای می گذارم، کمتر چیزی غافلگیرکننده است. اما هر سرزمینی روح خودش را دارد و تا وقتی این روح را درک نکرده باشید، بیگانه خواهید ماند. دوست شدن با این روح، تلاش برای درکش، تلاش برای آنکه مرا درک کند و تلاش برای یافتن پیوندهای ناگزیر میان این روح و روح کیهان، هدف اصلی من از سفر به مکان های تازه بوده است. هرچه فرهنگ کهن تر باشد، این پیوندها نیرومندتر است، و البته آغوش گشودنش به روی مسافری رهگذر دشوارتر. درست همچون سندباد که هفت دریا را پیمود و هربار، تا جزیره روی بگشاید و بر او آشکار کند که این جزیره ی کوچک و ساده در واقع نهنگی با قدرتی توصیف ناپذیر است، مجبور می شد چالش های ناممکنی را بپذیرد. تنها در آن هنگام بود که می توانست به خانه برگردد، با این باور که راز جزیره را دریافته است.

کریستینا و من با آرش و خانواده اش دوست شدیم. در حالی که مقامات ایرانی سعی داشتند کنترل کنند که در ایران چه ببینم و کجا بروم، آرش سخت سعی داشت که روح راستین ایرانی را به من نشان بدهد. گفت و گوهایی طولانی درباره سرشت ایران داشتیم. مرا به مراسم صوفی ها و تعزیه برد و به خوانندگان ایرانی ام اجازه داد به من نزدیک شوند و افکارشان را با من در میان بگذارند. عشقش به سرزمینش و امید بسیارش به اینکه پس از سال ها سرکوب و جنگ، آینده ای بهتر در افق پدیدار شده، مرا متقاعد کرد که تصمیم درستی گرفته ام. روح راستین ایران در عشق به ادبیات، عشق، سهیم شدن و استادی در زبان کیهانی نهفته بود.

از سال ۲۰۰۰ به بعد، آرش برایم دوست بسیار نزدیکی بوده است. دعوتش کردم تا اروپا را همراه من ببیند و این همسفری باعث شد بهتر بشناسمش. در دسامبر سال ۲۰۰۰ در مادرید بودیم که او، با اشک در چشم هایش، داستان آرش کمانگیر را برایم گفت و اینکه چه قدر آرزو دارد سزاوار این نام باشد. آرش کمانگیر، یک قهرمان اسطوره ای ایرانی است که برای پایان دادن به جنگ میان ایران و مهاجمان، جانش را در تنها تیرش گذاشت تا تیر چنان دور پرواز کند که بر مرز پپیشین میان دو کشور فرود بیاید و صلح برقرار شود.

سه سال بعد، در برلین، سر شام به من گفت که به نظرش برلین «شهر امید» است. در دوران جنگ سرد، برلین در چهارراه میان شرق و غرب قرار داشت. هر اتفاقی که می افتاد، برلین که تازه دوباره از خاکسترهای جنگ جهانی دوم سر برآورد بود، اولین شهری می بود که نابود می شد. به همین دلیل بود که روح شهر به این نتیجه رسیده بود که هر روز می تواند آخرین روز این شهر باشد و برای همین، برلینی ها، به جای آنکه در ترس مدام زندگی کنند، ارزش راستین شادی را کشف کردند و هر دم را، مادام که دوام داشت، غنیمت می شمردند. خوشبختانه این شهر آن قدر دوام آورد که شاهد سقوط دیوار و رستاخیز امیدی تازه باشد. دیدن برلین به آرش این امید را داده بود که روزی شادی برای مردم ایران هم ممکن خواهد بود و تا آن روز، باید دم را غنیمت بشمرند.

در زندگی همواره لحظه ای هست که آدم باید تصمیمی بگیرد. من همیشه گفته ام که خدا پروردگار شجاعان است، و شجاعت راستین هنگامی است که بر اساس آنچه باید انجام دهید تصمیم بگیرید، نه بر اساس حزم و احتیاط.

آیا آرش سزاوار نامش شد؟ نمی دانم. اما قطعاً جانش را در تنها تیرش گذاشت، تیری که آرزوهای ایرانیان را در زیر تصویر ندا متحد کرده است.

اما کتاب آرش [نگاه آهو] در آن یک لحظه خلاصه نمی شود: این بار قصه یک نسل را می گوید. برایم تعجب آور نبود که کتاب خاطراتی مهم و ماندگار خلق کرده است. در نگاه آهو، آرش روح راستین ایران را آشکار می کند. بدون هراس در آینه نگاه می کند و بر گذشته خودش و ایران تأمل می کند. این کتاب خاطرات درسنامه ای تاریخی نیست، بلکه حس ملی و غرور ملتی را به نمایش می گذارد که علی رغم تمام مشکلات، مردمش کنار هم می مانند. ملتی که هیچ چیز نمی تواند تلاشش را برای دستیابی به خوشبختی مانع شود، و در طول هزاران سال آموخته است که نه فردایی هست، نه دیروزی: تنها چیزی که می ماند، آن چیزی است که تصمیم می گیرد امروز انجام دهید، اکنون، در همین لحظه.

پائولو کوئلیو، نویسنده کیمیاگر

Paulo Coelho, author of The Alchemist

۱٫ گروهی که معتقد بودند رویکرد من درست است و تشویقم کردند.

۲٫ گروهی که فحاشی و به کار بردن الفاظ رکیک را محکوم می کردند، اما اعتراض به خانم اوتادی را روا دانسته بودند.

۳٫ گروهی که معتقد بودند فحاشی و هک کردن سایت خانم اوتادی کار درستی بوده است.

۴٫ گروهی که معتقد بودند من اصلا حق اظهار نظر ندارم، چون خارج از ایران زندگی می کنم.

۵٫ گروهی که به من حمله شخصی کردند و دامنه فحاشی را به من گسترش دادند.

از چهار گروه اول که وقت گذاشتند و یادداشتی برای من نوشتند، سپاسگزارم. برای گروه پنجم هم آرزوی ادب می کنم.

نکته مهم در این میان این است که خبر تکذیب شد. حالا یا خبر درست بوده و با واکنش مردم عقب نشینی انجام شد، یا اینکه خبر از ابتدا نادرست بوده و مردم با عجله واکنش نشان دادند. در هر دو حالت، یک هم وطن، مقصر یا بی تقصیر، دریافت کننده مقادیر زیادی ناسزا و الفاظ رکیک شد. آنانی که دستشان را به نوشتن این کلمات رکیک آلوده کردند، شاید باید الان یک نامه عذرخواهی برای خودشان بنویسند.

راه دراز و صعب است. در این میان، آنچه سبب سقوط ما در دره ها و مغاک های دوطرف راه می شود، تسلیم شدن به خشم و شتاب داشتن در واکنش است. اعتراض حق هر انسانی است، کرامت انسانی هم همین طور. تمام مقصود من از یادداشت قبلی ام همین بود، و اینکه اگر این قدرت عظیم اعتراض جمعی در مجرای درست بیفتد، هیچ کس نخواهد توانست حقی را از ملت ایران بگیرد.

در ۴ مهر ماه ۱۳۸۸، در همین وبلاگ یادداشت سرگشاده ای برای آقای احمدی نژاد نوشتم با نام آقای احمدی‌نژاد، دیگر بس است. شرم کنید. چشم‌هایتان را بگشایید. در همین یادداشت، خواسته های مردم ایران را به زعم خودم خلاصه کردم. موضوع مهم این است که خواسته هایمان را از یاد نبریم. مطرح کردن این سناریوها و بازی ها از طرف رسانه های حامی دولت، دقیقاً برای این است که مردم خواسته های بنیادی خود را فراموش کنند و در تار عنکبوت حواشی به دام بیفتند:

واقعیت است آقای احمدی‌نژاد، میلیون‌ها ایرانی اعلام کرده‌اند که شما را نمی‌خواهند. از خودتان پرسیده‌اید این مردم چه می‌خواهند؟ کمی تأمل کرده‌اید که شاید خود شما بتوانید آنچه را این مردم می‌خواهند به آن‌ها بدهید؟ یا خداوند بر گوش و چشم شما مهر زده است و دیگر برای شما خیلی دیر شده؟ به شما می‌گویم. هرچند می‌دانم که می‌دانید و هرچند می‌دانم که از انجام خواسته‌ی مردم عاجزید، چرا که اگر از هویت سرکش و مستکبری که برای خود ساخته‌اید دست بکشید، چیزی جز مردی عاجز از شما نمی‌ماند، هرچند عاجز بودن بهتر است از ظالم بودن.
۱٫    مردم می‌خواهند در انتخاب رهبرانشان آزاد باشند. می‌خواهند هرکس را که خواستند، فارغ از جنس و دین و نژاد، به رهبری خود برگزینند. آیا در ایران مردم این حق را دارند؟ آیا برای انتخاب منتخبانشان مجبور نیستند اسیر دور باطل نظارت استصوابی شوند؟
۲٫    مردم می‌خواهند نظر اکثریت در جامعه اجرا شود، اما حقوق اقلیت محترم دانسته شود. آیا این حقوق محترم شمرده می‌شود؟ آیا محل تجمع دراویش شیعه‌ی اثنی‌عشری با خاک یکسان نشد؟ آیا جوامع قومی و دینی مختلف جامعه، زرتشتی، مسیحی، یهودی، کرد، لر، ترک، بلوچ و… حقوق برابر با بقیه‌ی مردم دارند؟
۳٫    مردم می‌خواهند آزادی‌های فردی‌شان محترم شمرده شود. قانونی را نمی‌خواهند که به حاکمان قدرت بدهد که به مردم بگویند چه بپوشند و چه نپوشند، چه بخورند و چه نخورند، چه بگویند و چه نگویند. آیا در ایران حقوق فردی مردم محترم است؟
۴٫    مردم عدالت می‌خواهند، مایلند همه در پیشگاه قانون برابر باشند. به راستی اعتقاد دارید همه در برابر قانون برابرند؟ آیا در برابر شکایاتی که از روزنامه‌ی کیهان می‌شود، همان برخوردی می‌شود که با شکایات از روزنامه‌های غیرمقبول از نظر شما می‌شود؟ آیا با مردمی که فقط به جرم حضور در خیابان دستگیر شدند، همان برخوردی شد که با ضارب مسلح سعید حجاریان شد؟
۵٫    مردم عدالت اجتماعی می‌خواهند، می‌خواهند بدانند ثروت‌های ملی‌شان چه‌گونه هزینه می‌شود. مایلند بدانند که چرا میلیاردها دلار از سرمایه‌های ملی ما بلاعوض به کشورهای دیگر منتقل می‌شود.
۶٫    مردم از رهبرانشان پاسخگویی می‌خواهند. نه اینکه در پاسخ خبرنگاری که از شما می‌پرسد آیا انتخابات را دزدیده‌اید، بگویید من نمی‌فهمم چه می‌گویید.
۷٫    مردم آزادی بیان می‌خواهند. بارها ادعا کرده‌اید که در ایران آزادی بیان مطلق است که در واقع یعنی مفهوم آزادی بیان را نمی‌دانید. آزادی بیان یعنی اینکه قلم و گردن هرکس را که مخالف میل شما حرف می‌زند، نشکنید؛ اگر کسی در اعتراض به شما فریاد زد، کشته نشود؛ روزنامه‌ها هراس نداشته باشند که مبادا چیزی بگویند که با یک حکم تعطیلی از سوی هیئت نظارت بر مطبوعات شما، صدها نفر بیکار بشوند؛ سانسور، به‌ویژه سانسور پیش از انتشار، بر کتاب‌ها اعمال نشود؛ آزادی انتخاب شغل وجود داشته باشد؛ فرد ممنوع‌القلم و ممنوع‌التصویر وجود نداشته باشد، برای روزنامه‌نگاران راهی جز تمکین، زندان یا تبعید وجود داشته باشد، کتابی ممنوع‌الانتشار نشود، اطلاعات به سهولت مبادله شود و با فیلترینگ سهمگین و پرهزینه‌ی شما مواجه نشود، کسی که شما را نمی‌خواهد همان‌قدر امنیت داشته باشد که کسی که شما را می‌خواهد دارد. هنوز هم می‌گویید در ایران آزادی بیان وجود دارد؟
۸٫    مردم آزادی شاد بودن می‌خواهند. آیا تا کنون در عمرتان شاد بوده‌اید؟ باورم نمی‌شود بدانید شادی یعنی چه، چرا که نمودهای شادی شما را دیده‌ام: بزغاله نامیدن متخصصان، خس و خاشاک نامیدن مردمی که بر آن‌ها حکومت می‌کنید در جشنتان و هلهله کشیدن بر گورهای دسته‌جمعی مخالفانتان که در کمال صلح، فقط می‌گفتند شما را نمی‌خواهند. وقتی می‌گویم مردم شادی می‌خواهند، باید بدانید که شادی قاعده ندارد، قانون ندارد، به شمار انسان‌های روی زمین، راه برای شادی وجود دارد. کسی با پایکوبی شاد می‌شود و کسی دیگر با جشن‌های دینی و آیینی.
۹٫    مردم آزادی عقیده می‌خواهند. می‌دانید آزادی عقیده یعنی چه؟ یعنی بپذیرید که برای رستگاری فقط یک راه – راهی که شما به آن اعتقاد دارید – وجود ندارد. یعنی بپذیرید که به شمار انسان‌های روی زمین، راه برای رستگاری هست.
۱۰٫    مردم آزادی هویت می‌خواهند. می‌دانید آزادی هویت یعنی چه؟ یعنی بپذیرید که همه نباید رفتاری مطابق با استانداردهایی که شما تعریف می‌کنند داشته باشند.
۱۱٫    مردم حق تشکل می‌خواهند. لزوماً تشکل‌های مردم با علایق شما سازگار نیست. شما حق ندارید جلوی تشکل مسالمت‌آمیز جمعیتی هرچند کوچک را بگیرید.
۱۲٫    مردم نمی‌خواهند منفور کشورهای دیگر باشند، مایلند در کنار تمام مردم جهان، در راه سعادت این کره‌ی خاکی کوچک گام بردارند.

یا حق

آرش حجازی

واکنش: صدها وبلاگ در اینترنت حمله به شخص لیلا اوتادی را شروع کردند. در فیسبوک صفحه مخالفان لیلا اوتادی تشکیل شد. سایت بالاترین پر از لینک های رنگارنگ برای حمله به این خانم جوان شد. حملات به وب سایت شخصی این خانم با درج فحاشی های رکیک شروع شد.

نظر من:

ندا آقاسلطان، این دختر جوان و شجاع، روز ۳۰ خرداد ۱۳۸۸ در حین تظاهرات خیابانی به ضرب گلوله ای که از اسلحه ی یک مأمور جمهوری  اسلامی ایران شلیک شد، به قتل رسید.

من به عنوان تنها شاهدی که تا کنون قدم جلو گذاشته و بر شرایط مرگ این دختر جوان شهادت داده است، مورد تعقیب قرار گرفتم، مجبور به هجرت شدم، کسب و کارم را از دست دادم، کتاب هایم ممنوع شد، تهدید به مرگ شدم… فکر می کنم استحقاق داشته باشم در این یک مورد نظر بدهم.

اولا که اول بگذارید خبر صد در صد تأیید شود تا یک وقت بازی نخورید. دوستان عزیزم، لیلا اوتادی زنی ۲۶ ساله است، تقریبا هم سن و سال ندا آقاسلطان. شغلش هنرپیشگی است. هنرپیشه کسی است که در ازای دستمزدی که می گیرد، نقشی را بازی می کند. همه هنرپیشه ها هم به سطح بازیگران تراز اولی مثل عزت الله انتظامی یا علی نصیریان نمی رسند که بتوانند خودشان فیلمنامه را انتخاب کنند. خانم اوتادی هم مثل میلیون ها نفر در ایران، گرفتار تأمین نان شبش است.

در حوادث بعد از انتخابات سال ۸۸، میلیون ها نفر در تظاهرات سکوت شرکت کردند. هزاران نفر زندانی شدند. هزاران نفر دیگر بی خانمان شدند. صدها نفر کشته شدند. در چند ماه اول، شور و هیجان زیادی فضا را گرفته بود. هزاران نفر عکس ندا و سهراب و اشکان را در سراسر دنیا سر دست گرفتند و به خونخواهی او برخاستند. صدا و سیمای فرمایشی ایران هرچه می کرد، نمی توانست در برابر موج افکار عمومی بایستد: دادگاه های نمایشی، ادعاهای واهی، صحنه سازی، اعترافات تحت شکنجه… هیچ کدام اثری نداشت. خشم در دل مردم آشیان کرده بود و مثل آتشفشان در شرف فوران، دودش آسمان را گرفته بود.

و بعد، مثل هر هیجان دیگری، کم کم فرو نشست و رسوب کرد. آن خشم کم کم به بغض مبدل شد. آتشفشان باز فروخفت. چرا که اژدهای خفقان و رعب همه را فلج کرد. مادرانی که فرزندانشان را از دست داده بودند، دست از اعتراض برداشتند. شاهدی دیگر قدم جلو نگذاشت. مردم، گرفتار تأمین نان شب، به سر کارهایشان برگشتند و شب ها باز تلویزیون هایشان را روشن و دلشان را باز به قهوه ی تلخ خوش کردند. دیگر صدای خروشی برنیامد. اعتراضات مدنی هم فروخفت، دیگر کسی اتویش را به برق نزد. دیگر کسی چراغ های خانه اش را خاموش نکرد. دیگر بانگی از کسی برنیامد. به قول اخوان، نفس هایی که از گرمگاه سینه بر می آمد، ابری تاریک می شد و مثل دیوار جلوی چشم های انسان می ایستاد.

ندا آقاسلطان، اشکان سهرابی، سیدرضا طباطبایی، ابوالفضل عبداللهی، محسن حدادی، واحد اکبری، مسعود هاشم‌زاده، ایمان هاشمی، نادر ناصری، فرزاد جشنی، کاوه علی‌پور، حامد بشارتی، بابک سپهر، تینا سودی، مریم مهرآذین، داود صدری، پور کاوه علی، میلاد یزدان‌پناه، علی فتحعلیان، کیانوش آسا، سهراب اعرابی، امیرحسین طوفان‌پور، یعقوب بروایه، بهزاد مهاجر، ترانه موسوی، امیر جوادی‌فر، مصطفی غنیان، رامین قهرمانی، محسن روح‌الامینی، علیرضا افتخاری، فاطمه سمسارپور، محمدجواد پرنداخ، محمود رئیسی نجفی، حمید مداح شورجه، مهدی کرمی، میثم عبادی، ناصر امیرنژاد، پریسا کلی، محمد کامرانی، مصطفی کیارستمی، حسین اخترزند، مسعود خسروی، عباس دیسناد، رامین رمضانی، سعید عباسی‌فر گلچینی، علی فتحعلیان، هادی فلاح‌منش، احمد کارگر نجاتی، بهزاد مهاجر، احمد نعیم‌آبادی، مبینا احترامی، ندا اسدی، سعید اسماعیلی، مرادآقاسی، حسین اکبری، محسن انتظامی، محسن ایمانی، فاطمه براتی، محمدحسین برزگر، جعفر بروایه، سرور برومند، بهمن جنابی، شلیر خضری، فاطمه رجب‌پور، فهیمه سلحشور، حسن شاپوری، علی شاهدی، کسری شرفی، کامبیز شعاعی، وحیدرضا طباطبایی، حسین طهماسبی، سالار طهماسبی، میثم عبادی، حمید عراقی، رضا فتاحی، ایمان نمازی، محمد نیکزادی…

همه فریاد می زدند: مردم ما، از یاد نبرید که ما را چه معصومانه کشتند…

اما حاکم بر قلب مردم، رعب بود، نه عشق…

با حمله به یک زن بازیگر جوان، فحاشی و زیر پا گذاشتن کرامت انسانی خودمان، حقیقت عوض نمی شود. متعجبم که چرا هیچ کس به سازندگان این فیلم حمله نمی کند — هرچند کسی هنوز فیلم را ندیده، شاید هم، خدا را چه دیدید، به بیان حقایق پرداخت…

شجاعت آن است که نه به دیواری به کوتاهی دیوار دختری ۲۶ ساله، که به دیواری به بلندای ابر تاریکی حمله ببریم که چو دیوار ایستاده پیش چشمانمان، برخاسته از گرمگاه سینه ی خودمان. شجاعت آن است که خودمان نشویم اهالی شهر سنگستان.

و شما خانم اوتادی، خواهرکم، هیچ فیلمی از شما ندیده ام. اما امیدوارم در هشتاد سالگی، روزی که جز آنچه کرده اید چیزی برایتان نمی ماند، با به یاد آوردن تصمیمی که برای بازی در این فیلم گرفته اید، آهی تلخ نکشید و آرزوی بازگرداندن زمان را به عقب نکنید. همین آرزو را برای داریوش ارجمند و شریفی نیا و سایر دست اندر کاران این فیلم هم دارم.همین آرزو را برای قاتلان ندا هم دارم، و همین طور برای آمران قتل صدها جوانی که خونشان را برای رؤیای بزرگ یک ملت فدیه کردند. این آرزو را برای ملتی هم دارم که امروز کم کم زیر گرد زمان و روزگار کم کم دارد رؤیایش را از یاد می برد.

خانم اوتادی عزیز، ندا آقاسلطان لحظاتی پیش از مرگش، همان طور که خون از سینه و دهان و بینی اش فوران می کرد، در چشمان من چشم دوخت و بعد به دوربینی که بر صورتش متمرکز شده بود. هزاران سوال در آن یک نگاه نهفته بود و یک خواسته: یادتان نرود که مرا چه معصومانه کشتند! امیدوارم هنگامی که نقش ندای در خون غلتیده را بازی می کنید، این نگاه را به چیز دیگری ترجمه نکنید. چرا که تاریخ هر حرکت شما را زیر نظر دارد.

یا حق،

آرش حجازی

[جمع بندی ماجرا را در پستی دیگر بخوانید]

The Gaze of the Gazelle, the story of a generation, by Arash Hejazi

مدتی است چیزی ننوشته ام. یعنی در این وبلاگ چیزی ننوشته ام. اول از همه دلم نمی خواست مثل خیلی از هموطنانمان که به اجبار ایران را ترک می کنند، زندگی ام بشود نک و نال و انتظار بازگشت را کشیدن. از طرف دیگر، کنار تلاش برای امرار معاش، تصمیم گرفته بودم روند وقایع را با دقت مشاهده کنم. برخلاف خیلی ها که مدام در حال طرح و تئوری دادن و بحث های روشنفکرانه هستند بدون اینکه این واقعیت ساده را در نظر بگیرند که تاریخ از همه ما و از همه ی طرح ها و تئوری های رنگارنگ ما بزرگ تر است. بدون اینکه بخواهند شرایط را درک کنند، در کنجی از دنیا می نشینند و سعی دارند با چهار جمله از هابرماس و پوپر شرایط اجتماعی پیچیده سرزمینی پیچیده مثل ایران را تفسیر کنند. به این هم بسنده نمی کنند و مدام در حال خط دادن و راهنمایی جامعه هستند. انگار حضور میلیون ها نفر در خرداد ۸۸ در خیابان های ایران به توصیه این روشنفکران عزیز رخ داد. یا اینکه ندا آقاسلطان و سهراب اعرابی و صدها نفر دیگر در راه تحقق نظریات این روشنفکران جان باختند.
من اما هیچ وقت خودم را خوشبختانه روشنفکر ندانسته ام. من نویسنده ام، و یکی از مهم ترین کارهای نویسنده، قبل از آنکه قلمش را روی کاغذ — یا این روزها انگشتش را روی صفحه کلید — بگذارد، نگاه کردن و گوش دادن و لمس کردن است. و در نهایت، کارش تصویر کردن و ثبت کردن است، نه توصیه و امریه صادر کردن.
از ماجرای ندا یک سال و نیم می گذرد. یک سال و نیمی که شاید بر مردم ما قرنی گذشت. من هم در کنار مردم فراز و نشیب های زیادی داشتم، که گفتن ندارد، چون هنوز خبرهایش داغ است. اما این یک سال و نیم که بر من قرنی گذشت، قابل قیاس با آن ۴۷ ثانیه نیست. ۴۷ ثانیه ای که مسیر تاریخ کشورمان را برای همیشه عوض کرد. آن ۴۷ ثانیه ای که لحظه به لحظه، دور شدن فروغ زندگی را از نگاه دختری بی گناه ثبت کرد و جهان را لرزاند.
سرنوشت من این بود که در آن لحظه آنجا باشم، در این چهارراه تاریخ. و نگاه آن دختر، قبل از آنکه به طرف دوربین برگردد، لحظات کوتاهی به من دوخته شد، چرا که من تنها کسی بودم که روی او خم شده بود و انگار می دانست فرصت چندانی ندارد. در آن نگاه کوتاه، چیزی می گفت، چیزی می پرسید…
چرخ روزگار گشت و گشت، من ماندم و سرنوشتم و تصمیمی که باید می گرفتم. بار امانت را بگذارم و بگذرم یا بردارم و بایستم. اول وحشت بر من غلبه کرده بود. اما بعد فهمیدم که سرنوشت به دلیلی مرا در آن چهارراه قرار داده است. باید به سرنوشتم نه می گفتم؟ یا به سوی ناشناخته هایی که برایم به همراه داشت آغوش می گشودم؟ تصمیم گرفتم حرف بزنم و هرچند خیلی چیزها از دست دادم، حتی یک لحظه هم از تصمیمم پشیمان نشده ام.

اما در کنار همه ی این هیاهو و اضطراب، هرکار می کردم و هرچه می گفتم، یک جفت چشم سیاه تعقیبم می کرد. در برابر دوربین رسانه های رنگارنگ دنیا که نشسته بودم و ماجرا را می گفتم، به جای دوربین، آن دو چشم را می دیدم که به من دوخته شده بود، منتظر…

و بعد، یادم آمد. این نگاه را قبلاً دیده بودم. نگاه آهوی خودم بود. سال ها قبل از این ماجرا، در رمانم شاهدخت سرزمین ابدیت این آهو را دیده بودم:

«احساس که ریشه ی درخت نیست که در وجودت بدود. احساس که این قطره های عرق جاری از شقیقه ات نیست. اما احساس عجیبی در دلت ریشه دوانده بود، همراه عرق از شقیقه هایت روان بود. چیزی بین نیستی و تمنا. حال آهویی که ساعت ها از دست شکارچی فرار کرده و سرانجام، از پا افتاده و با تیری فرو رفته در پهلویش، روی زمین نشسته و خون، زمین زیر پایش را لزج و گرم کرده. و از همان جا که نشسته، شکارچی کاردبه دست را در چند قدمی اش تماشا می کند. اینجا دیگر امیدوار یا نومید نیست، تمنایی هم ندارد. معنایی از حیات در رگ و ریشه اش می دود، و در ذهنش چیزی ریشه می دواند، که اگر می شد نامی بر آن گذاشت، همنام احساس تو بود…»

شاهدخت سرزمین ابدیت، ۱۳۸۲، صفحه ۳۷

بله، نگاه ندا، نگاه همان آهو بود. و چه می گفت؟ از من چه می خواست؟

«قصه ام را بگو. بگو چه شد که کار به اینجا رسید…»

اما من ندا را نمی شناختم. از گذشته اش هیچ نمی دانستم و تنها چند ثانیه به هم چشم دوخته بودیم. و نگاهش… نگاه ندا نبود. نگاه یک نسل بود…

برای همین قلم روی کاغذ گذاشتم تا قصه یک نسل را بگویم، متجلی در آن نگاه آهو…

باز درباره اش می نویسم.

یا حق

آرش حجازی

زمان عمل است. اگر تردید کنید، زمانی که پشیمان شوید، دیگر دیر شده است.

آرش حجازی

۳۰ دسامبر ۲۰۰۹